Na de korte partizanennovelle is dit de grote oorlogsroman van Hermans. Een jongeman dwaalt door het bezette Amsterdam, waar verzet en verraad door elkaar lopen; langer en somberder, met hetzelfde wantrouwen tegenover iedereen die zich als held voordoet.
De naamloze held van Het behouden huis kruipt weg in een villa, en ook de jongen van Wolkers verstopt zich in oorlogstijd voor de Duitsers. Rauw, zintuiglijk en zonder heldenverering, met meer aandacht voor lust dan voor gevechten.
De partizaan uit Het behouden huis vecht zonder idealen, en de Duitse militairen van Böll marcheren door terwijl iedereen weet dat de zaak verloren is. Een episodische roman in losse taferelen, net zo nuchter over de zinloosheid van het geweer.
Ook Calvino schreef over partizanen, maar dan door de ogen van een straatjongen in Italië. Waar de strijder van Hermans koud en berekenend is, kijkt Pin met kinderlijke verbazing naar volwassenen die zich in de oorlog vreemd gedragen.
Een Duitse officier die een huis opeist, is het hart van de novelle van Hermans; Steinbeck schrijft over een heel stadje dat door een machtige buur wordt bezet. Kort en sober, met meer oog voor stil verzet dan voor de wreedheid van één man.
Hermans zet je midden in de oorlog; Mulisch kijkt jaren later terug, via een veteraan die een Oost-Duitse stad bezoekt waar hij ooit boven vloog. Twee korte klassiekers over schuld die niemand wil dragen, Mulisch beeldender en wilder van stijl.
Waar Hermans de oorlog in Europa laat zien, gaat Brouwers terug naar een Japans kamp op Java. Een korte, felle roman die net als Het behouden huis geen enkele troost biedt en de beschaving even dun laat lijken.
Het behouden huis laat zien wat er van beschaving overblijft als iemand de macht krijgt over een huis en wat erin staat. Coetzee onderzoekt in zijn debuut, twee novellen, dezelfde drang tot veroveren, nog koeler en verontrustender.
Hermans zet een soldaat in een luxe villa tegenover een vijandige officier; Grunberg volgt een majoor die bij een inval een meisje aantreft. Een moderne roman over macht en wat die met mensen doet, breder van opzet en even ongemakkelijk.
De verteller van Hermans wordt in de oorlog een ander mens dan hij in vredestijd was. Joseph Roth laat een jonge Rus in de Eerste Wereldoorlog uitgroeien tot een harde bevelhebber, een bitter, bijna legendarisch verhaal over schuld.
Twee vroege Reve-novelles naast het kortste oorlogsboek van Hermans: in het tweede verhaal zie je een joods gezin in Amsterdam ten onder gaan. Net zo onderkoeld en hard, en net zo kort.
Böll laat een soldaat op weg naar het oostfront voelen dat zijn dagen geteld zijn. Een kort, koortsig boek dat net als Het behouden huis laat zien hoe de oorlog mensen leegmaakt, maar dan vanaf de andere kant van het front.