Net als Corinth in Dresden keert de verteller van Brouwers terug naar de plek waar de oorlog hem als kind beschadigde, al gebeurt dat hier in gedachten. Kort, fel en meedogenloos eerlijk, met dezelfde beklemmende toon als Het stenen bruidsbed.
Bij Mulisch staat een Amerikaanse tandarts op Oost-Duitse bodem; bij Peek is het precies andersom. Twee romans over een man aan de verkeerde kant van de oceaan, en over schuld die je meeneemt waar je ook heen gaat.
Corinth draagt in Dresden een schuld mee die hij nergens kwijt kan. Hermans geeft zijn jurist er al in mei 1940 een, en laat een spottende bovenaardse stem meekijken terwijl alles uit de hand loopt: grimmiger en grotesker dan Mulisch.
Wie in Het stenen bruidsbed de ontreddering van een man na de oorlog voelde, vindt bij Hermans een jonge Amsterdammer die in de bezetting volwassen wordt en niemand kan vertrouwen. Duisterder en chaotischer dan Mulisch, en elke zekerheid valt er weg.
Waar Mulisch een overwinnaar door zijn eigen puin laat lopen, kijkt Böll mee met een jonge Duitser op weg naar het front die voelt dat zijn tijd opraakt. Net zo somber en ingetogen, vanaf de andere kant van dezelfde oorlog.
Mulisch kijkt naar een man die zijn eigen rol in de verwoesting niet onder ogen wil zien. Bert Natter vertelt over de familie van een SS-officier in de laatste oorlogsdagen, beklemmend en zonder makkelijke antwoorden over schuld.
Het stenen bruidsbed gaat over een man die zichzelf verloor in een verwoeste stad. Erwin Mortier volgt een gewonde soldaat uit de Eerste Wereldoorlog die thuiskomt in een veranderd land, in zinnen die net zo verfijnd en zwaar zijn als die van Mulisch.
Corinth is na de oorlog niet meer dezelfde, en dat geldt ook voor de Britse veteraan in de roman van Aline Sax. Een kortere, toegankelijkere variant op hetzelfde thema: wat een oorlog achterlaat in een hoofd.
Gedeeld: oorlog, psychologisch en historische setting
Waar Corinth zijn herinneringen in Dresden niet kan ontlopen, is de Vlaamse soldaat bij Anjet Daanje ze juist helemaal kwijt. Een roman over identiteit na de oorlog die even indringend is, maar trager en intiemer verteld.
Ook Wolkers schreef in de jaren zestig over de oorlog als iets wat een jonge man vormt en beschadigt. Zijn hoofdpersoon, een kunststudent, verstopt zich in bezet Holland en ontdekt lust en geweld, zinnelijker en rauwer dan Mulisch.
Gedeeld: oorlog, psychologisch en historische setting
Mulisch en Reve debuteerden in dezelfde jaren en schreven allebei over wat de oorlog met gewone mensen deed. In deze twee vroege novelles kijkt Reve door de ogen van een kind naar een wereld die onheilspellend kantelt.
Mulisch schreef in Het stenen bruidsbed over Duitsland en schuld, vol mythische verwijzingen. Thomas Mann doet dat op grote schaal in het verhaal van een componist die alles opoffert voor zijn kunst, een duistere roman over de ondergang van een land.