Arthur Muttah weet in het bezette Amsterdam nooit wie aan welke kant staat. Deze korte novelle van Hermans schetst hetzelfde morele moeras vanuit een strijder aan het front; compacter en kouder, ideaal als tweede kennismaking.
Ook Wolkers schreef over een jongeman die in de bezetting volwassen wordt, maar waar Arthur verdwaalt in wantrouwen, ontdekt Erik vooral zijn lichaam en zijn lust. Rauw en direct, net zo weinig heldhaftig als Hermans.
Arthur groeit op in een gezin vol wrok, en de jonge Elmer van Reve zoekt even wanhopig naar houvast. Twee vroege novelles die net als De tranen der acacia's somber, onderkoeld en ongemakkelijk eerlijk zijn over jeugd in donkere jaren.
Waar Arthur na de oorlog nergens houvast vindt, keert bij Claus een deserteur terug naar zijn Vlaamse dorp, dat hem met argwaan en kwaadsprekerij ontvangt. Even somber en wantrouwig, met de roddel als motor.
De tranen der acacia's schokte bij verschijnen door zijn rauwheid, en Faulkner deed dat in 1931 met Toevlucht. Een harde, duistere roman over het zuidelijke Mississippi in de tijd van het drankverbod, nog meedogenlozer dan Hermans.
Arthur weet nooit precies waar hij van verdacht wordt of wie hem verraadt. Kafka's Josef K. verliest zich in een rechtszaak waarvan niemand hem de aanklacht vertelt; abstracter dan Hermans, maar met dezelfde benauwde onzekerheid.
Arthur zoekt houvast bij mensen die hem steeds teleurstellen, en ook de jonge Theo van Rosenboom wil erbij horen bij rijkere jongens die hem niet serieus nemen. Een benauwende roman over opgroeien en verraad, net zo onverbiddelijk.
De tranen der acacia's laat zien hoe een jonge man vastloopt in zijn omgeving. De leraar van Siebelink keert terug naar de streek van zijn jeugd en raakt daar steeds verder verstrikt, in een broeierige, psychologisch scherpe roman.
Arthur leeft tussen verzet en collaboratie zonder te weten wie hij kan vertrouwen; Grunberg volgt de levens die door een mislukte militaire inval aan elkaar worden geknoopt. Groot, somber en vol morele grijstinten, net als Hermans.
Arthur ziet de oorlog vanuit Amsterdam, Böll vanuit Duitse soldaten aan het eind van die oorlog. Losse, sobere taferelen over mensen die in de chaos geen betekenis meer vinden, korter en melancholischer dan de cynische roman van Hermans.
Waar Arthur rondzwerft zonder te weten wat hem te wachten staat, weet de soldaat van Böll het juist zeker. Een korte, koortsachtige treinreis door het einde van een oorlog, net zo somber als De tranen der acacia's.
Voor wie de cynische, donkere kant van Hermans zoekt: Van der Heijden laat een duivelse verteller los op het hedendaagse Amerika. Groots, grimmig en vol morele verrotting, maar dan een halve eeuw na Arthur Muttah.