Na Bezonken rood keerde Brouwers terug naar dezelfde jeugd: een jongen in Indië die een Japans kamp overleeft en daarna op een Nederlandse kostschool belandt. Breder en woeliger, voor wie wil zien hoe dat kamp een heel leven vormde.
Het Java van Bezonken rood is een gevangenkamp; Thomése laat Oost-Java zien door de ogen van de Ambonese jongen Izak, die van muziek droomt. Een korte, literaire roman over een kind en de koloniale geschiedenis, lichter van toon.
De verteller van Brouwers kan het kamp nooit achter zich laten, en ook de Amerikaanse tandarts bij Mulisch wordt in Dresden teruggezogen in de oorlog. Twee compacte romans over een oorlogsherinnering die het heden overneemt.
Bezonken rood is kort, bezwerend en ingesloten in een hoofd. Dezelfde dwingende vorm kiest Böll voor een soldaat die in de trein naar het oostfront zeker weet dat hij binnenkort sterft. Kort en net zo onontkoombaar.
Schuld en herinnering zijn de kern van Bezonken rood; Hermans maakt er in mei 1940 een psychologische roman van, met een officier van justitie die achterblijft als zijn Joodse vriendin vlucht. Grimmiger en ironischer.
Een korte, scherpe oorlogstekst over wat geweld met iemands binnenwereld doet: dat delen Brouwers en Hermans. In Het behouden huis vecht een Nederlander bij de partizanen en zoekt hij rust in een verlaten villa. Kouder en cynischer.
Bezonken rood is gebaseerd op wat Brouwers als kind zelf meemaakte. Louis Paul Boon deed iets vergelijkbaars met zijn eigen Tweede Wereldoorlog, in korte, gebroken fragmenten. Rauw Vlaams proza naast Brouwers' bezwerende zinnen.
De verteller van Bezonken rood zag als kleuter dingen die zijn leven bepaalden. Wolkers schrijft over een jongeman die de bezetting uitzit in een schuilplaats, met schaamte en lust die hem niet loslaten. Uitbundiger en lichamelijker, wel net zo autobiografisch gekleurd.
Gedeeld: historische setting, oorlog en psychologisch
Een oudere die terugdenkt en daarmee de oorlog weer naar boven haalt: de verteller van Brouwers na de dood van zijn moeder, de 84-jarige Frieda Borgstein bij Marga Minco. Sober, ingetogen en even pijnlijk.
Brouwers kijkt terug naar wat hij als kleuter zag en niet begreep. De twee vroege novellen van Reve laten ook kinderen zien die de wreedheid om zich heen nog niet kunnen plaatsen, in de jaren rond de oorlog. Beklemmend en kort.
Wie in Bezonken rood zag wat een regime met gewone mensen doet, vindt bij Fallada een roman over Berlijners onder de nazi's, gebaseerd op een echt dossier. Langer en spannender, met hetzelfde gevoel van onontkoombaarheid.
Brouwers' hoofdpersoon is tientallen jaren later nog steeds in het kamp. Aline Sax beschrijft een frontsoldaat die net terug is in Engeland en merkt dat het gewone leven hem niet meer past. Een compacte roman over een geest die de oorlog niet loslaat.
Gedeeld: emotioneel, historische setting en psychologisch