Als zijn moeder sterft, denkt een schrijver terug aan Tjideng op Java, het interneringskamp waar hij als kleuter zat. Brouwers laat de herinnering steeds terugkeren. Voor deze hoofdpersoon is de oorlog een verleden dat nooit helemaal is afgesloten.
Gedeeld: oorlog, historische setting en psychologisch
Kort Amerikaans speelt in een schuilplaats die krap en benauwd is. Hermans laat een partizaan wonen in een verlaten villa vol luxe, en die rust en weelde geven de oorlog een vreemde kant. Een verteller die zijn eigen rol niet goed overziet.
In Kort Amerikaans is de bezetting een constante die de jongen in zijn schuilplaats nooit verlaat. Böll zet een soldaat op een trein naar het front, met de zekerheid van zijn dood. Twee kanten van de oorlog: de één gevangen, de ander onderweg naar het einde.
In Kort Amerikaans dwaalt een jongen rond in zijn eigen verlangens, zonder hulp. Reve laat in Werther Nieland een jongen zoeken naar een vriend die hem niet kan geven wat hij wil. Dat is een ander soort vereenzaming, met een eigen kwaad.
Gedeeld: oorlog, psychologisch en historische setting
Kort Amerikaans kijkt vanuit een onderduiker naar de oorlog. Hier is het de zoon van een SS-officier die zoek is, en Natter kijkt mee vanuit het gezin van de dader. Een ander perspectief op wie er werkelijk in gevaar is.
Gedeeld: oorlog, historische setting en beklemmend
Kort Amerikaans speelt in een schuilplaats, met een jongen die alleen met zijn angst zit. Calvino geeft de tienjarige Pin een straat vol mannen en een zus die Duitse klanten ontvangt. Dat is oorlog in het openbaar, en de jongen speelt er zelf een rol in.
Grass vertelt via een klasgenoot over een jongen met een opvallende adamsappel die nergens bij hoort. Danzig is hier de stad om hem heen, de klas en de straat, niet de benauwde kamer van een onderduiker. Satire waar Kort Amerikaans beklemming kent.
Lanoye schrijft over Alex Desmedt, een theatermens die net voor de oorlog directeur wordt van Antwerpens grootste stadstheater. Het podium is zijn leven, en de stad om hem heen wordt gaandeweg onrustiger. Een andere schaal dan de schuilplaats uit Kort Amerikaans.
Beauvoir schrijft over Parijs in de jaren voor en tijdens de oorlog, met oog voor de mensen die er leven. De oorlog is hier geen actie maar een druk die iedereen voelt, zelfs wie er niet direct mee te maken krijgt. Een volwassen blik op de stad, niet op een onderduiker.
Gedeeld: oorlog, psychologisch en historische setting
Mulisch stuurt de Amerikaanse tandarts Corinth naar Dresden, waar hij voor een congres is. Het verleden van de stad volgt hem, net zoals de oorlog in Kort Amerikaans de jongen nooit loslaat. Een ander verhaal, met hetzelfde gewicht.
Gedeeld: oorlog, psychologisch en historische setting
Fallada laat gewone Berlijners zien die onder het naziregime hun weg zoeken, op basis van een echt verzetsdossier. De sfeer is beklemmend en de dreiging hangt over elk gesprek. Een stad vol vreemden in plaats van één schuilplaats.
Gedeeld: historische setting, oorlog en beklemmend
Den Doolaard situeert zijn verhaal in Montenegro tijdens de Tweede Wereldoorlog, in een bergachtig land met partijen die elkaar bestrijden. Hij tekent de dreiging in het landschap en in de mensen die er wonen. Een ander land dan Nederland, dezelfde oorlog van dichtbij.