Ook Gerrit Krol maakt van een Nederlandse schaker een romanfiguur: een speler die in 1955 één partij van de wereldtitel af is. Net als in De laatste schaker gaat het om de schoonheid van het spel en wat het met de mensen achter het bord doet.
Gedeeld: literair, psychologisch, langzaam opbouwend, met humor en spanning
Waar Viktor Sanders het schaak koud en zakelijk ziet worden, toont Zweig een kampioen die als een machine wint en een tegenstander met een getekend verleden. Een korte klassieker over de obsessie die het spel kan oproepen.
Grootmeester Sanders leeft voor de vierenzestig velden; Maurits Akelei bij Mulisch voor zijn klokken in de toren. Beide romans tonen een man die zo opgaat in één ambacht dat de rest van de wereld hem ontglipt, al is Mulisch somberder en korter.
Gedeeld: literair, psychologisch en langzaam opbouwend
Jan Brokken laat een man die zijn geboortedorp achter zich wil laten terugdenken aan een jeugdvriend en een dood in dat dorp. Net als bij Pam hangt er rond een sterfgeval een vraag die blijft knagen, verteld met literaire rust.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Bij Wieringa probeert iemand twintig jaar na de dood van een jonge dichter te begrijpen wie hij was. Die speurtocht naar de waarheid achter een overleden held lijkt op hoe Sanders bij Pam de dood van de oude kampioen probeert te duiden.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Hugo Claus zet een satirisch tafereel neer onder Vlaamse cultuurambtenaren, waar één voorval een reeks absurde gebeurtenissen in gang zet. Net als Pams schaakwereld een gesloten milieu vol ijdelheid en achterdocht.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Lodewijk Stegman komt verbitterd terug uit Indonesië en heeft overal kritiek op. Hermans schreef het portret van een man die zich verraden voelt door zijn tijd, net als de grootmeester die zijn spel ziet verworden tot een koel beroep.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Grunberg volgt een Zwitserse architect wiens hele identiteit draait om één zekerheid, tot die wankelt. Ook Viktor Sanders ziet zijn wereld onderuitgaan, en beide romans combineren een droge toon met een licht dreigende ondertoon.
Gedeeld: literair, psychologisch en langzaam opbouwend
Reve laat een afgelegen landmeter en zondagsschilder worstelen met wat hij in zichzelf niet vertrouwt. Een psychologisch portret van een eenling, zoals Pam dat van zijn grootmeester maakt, maar verteld met Reves eigen ironie.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Viktor Sanders ziet zijn geliefde koffiehuisschaak verdwijnen; bij Mutsaers keert een vijftiger zijn hele denkwereld de rug toe. Twee eigenzinnige romans over afscheid van een milieu, de ene ironisch, de andere vol taalspel en verbeelding.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Pams schaker kijkt vanaf een kusttoernooi met hoogovens aan de horizon terug op een verdwijnende wereld; Van Dis zet zijn verteller in een afgelegen dal neer met hetzelfde gemijmer. Beide boeken gaan over ouder worden en buiten de tijd vallen.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch
Het debuut van Mulisch, over een klerk die zich steeds verder laat meevoeren. Waar Pam realistisch blijft rond het schaakbord, kiest Mulisch voor het fantastische, maar ook hier staat een eenling centraal die met zijn tijd overhoop ligt.
Gedeeld: literair, langzaam opbouwend en psychologisch