Boeken zoals Wil

Waarom deze past

Een liquidatie in Haarlem en een jongen die er zijn hele leven de gevolgen van draagt. Mulisch stelt dezelfde vraag als Olyslaegers: wie is er schuldig als iedereen een klein beetje meedoet? Strakker en Hollandser, opgebouwd in vijf episodes over veertig jaar.

Gedeeld: psychologisch, literair, meerdere tijdlijnen en oorlog

Waarom deze past

De Vlaamse collaboratie gezien door een jongen wiens familie graag aan de kant van de winnaar staat. Wie Wil las, vindt hier dezelfde ongemakkelijke Vlaamse oorlogsgeschiedenis, groter en grilliger. Claus schrijft weelderig en grappig, en vraagt geduld.

Gedeeld: literair, psychologisch, oorlog en historische setting

Waarom deze past

Stefan Hertmans ontdekte dat zijn Gentse huis ooit bewoond werd door een fanatieke collaborateur, en schreef uit wat dat gezin overkwam. Waar Olyslaegers een verzonnen meeloper laat praten, werkt Hertmans met echte papieren. Minder roman, meer een geduldige zoektocht naar dezelfde Vlaamse schuld.

Gedeeld: literair, psychologisch, oorlog, meerdere tijdlijnen en beklemmend

Waarom deze past

Gewone mensen die in de bezetting iets goeds proberen te doen en merken hoe snel dat ingewikkeld wordt. Keilson is mild en ironisch waar Olyslaegers bitter is, maar allebei laten ze zien dat heldendom zelden zuiver is. Kort genoeg voor één avond.

Gedeeld: psychologisch, literair, beklemmend en oorlog

Waarom deze past

Een Duitse man kijkt terug op een jeugdliefde en op de vragen over schuld die hem daarna nooit meer loslaten. Net als in Wil gaat het om wat je wist, wat je deed en wat je had kunnen doen. Sober en kort, met veel ruimte voor je eigen oordeel.

Gedeeld: psychologisch, literair, beklemmend en oorlog

Waarom deze past

Een bejaarde man bekent aan een jonge vrouw dat hij bij de SS zat, en vraagt haar iets wat ze nauwelijks kan weigeren. Ook hier vertelt een oude man over zijn oorlog aan iemand van een latere generatie. Jodi Picoult schrijft toegankelijker en emotioneler, met meerdere vertellers.

Gedeeld: psychologisch, beklemmend, meerdere tijdlijnen en oorlog

Waarom deze past

Wilfried ziet de jacht op joden van dichtbij; Marga Minco schrijft over de vrouwen die die jacht overleefden en met lege handen terugkwamen. Sober en stil, het tegenovergestelde van Olyslaegers' woordenstroom. Juist daardoor een goede tegenhanger.

Gedeeld: psychologisch, literair, meerdere tijdlijnen en beklemmend

Waarom deze past

Het grijze gebied tussen goed en fout, bekeken door twee zussen die aan weerszijden van de grens opgroeiden. Net als Wilfried kijken ze pas op hoge leeftijd eerlijk terug. Gevoeliger en breder, minder scherp van toon dan Olyslaegers.

Gedeeld: psychologisch, meerdere tijdlijnen, oorlog en literair

Waarom deze past

Een dertienjarig meisje doet in 1935 een beschuldiging die het leven van anderen verwoest, en die schuld draagt ze daarna met zich mee. Net als in Wil gaat het over verantwoordelijkheid voor wat je deed toen je jong was. Verfijnd Engels proza, met de oorlog als tweede bedrijf.

Gedeeld: psychologisch, literair, beklemmend en oorlog

Waarom deze past

Een Duits stadje onder de nazi's, gezien door een meisje dat boeken steelt en een pleeggezin dat een Joodse man verbergt. Gewone Duitsers die moeten kiezen tussen meedoen en tegenwerken, zoals Wilfried. Warmer en toegankelijker, en verteld door de Dood zelf.

Gedeeld: emotioneel, literair, oorlog en beklemmend

Waarom deze past

Een Frans dorp met Duitse soldaten ingekwartierd, waar de grens tussen aanpassen en meedoen langzaam vervaagt. Net als Olyslaegers laat Némirovsky zien hoe bezetting gewone mensen verandert. Ze schreef het in 1940–1942, midden in de oorlog zelf.

Gedeeld: psychologisch, literair, beklemmend en oorlog