Een schip dat gaat uitzoeken wat er met een eerdere bemanning is gebeurd, en mensen die stuiten op een intelligentie die in niets op de hunne lijkt: Lem deelt met 2001 de koele, wetenschappelijke spanning. Korter en grimmiger.
Gedeeld: ijzige sfeer, langzaam opbouwend en spanning
Ook van Clarke en ook over een veel verder ontwikkelde intelligentie die zich met de mensheid bemoeit. Het einde van het begin is warmer en speelt over generaties, maar heeft dezelfde mengeling van ontzag en ongemak als 2001.
Gedeeld: ijzige sfeer, langzaam opbouwend en literair
Een ruimteschip dat voor de bemanning de hele wereld is geworden: Heinlein voert in Verdwaald tussen sterren de afgesloten sfeer van de Discovery tot het uiterste. Kort, spannend en met een klassieke ontdekking van wat er buiten is.
Een signaal van een andere beschaving dat de koers van de mensheid verandert: Liu Cixin bouwt in Het drielichamenprobleem verder op een idee dat ook 2001 drijft. Breder en Chinees, met natuurkunde als motor en een raadselachtig spel.
Gedeeld: ijzige sfeer, langzaam opbouwend en spanning
HAL is een machine die soms menselijker lijkt dan de bemanning, en Philip K. Dick maakt van die vraag een hele roman. In Blade runner jaagt een premiejager op androïden die zich nauwelijks van mensen laten onderscheiden; somberder en aardser dan Clarke.
Een onbekende macht van buiten grijpt in, en gewone mensen moeten uitzoeken wat er aan de hand is: Wyndham geeft dat in Operatie koekoek een Engelse, dorpse draai. Benauwender dan 2001, met dezelfde stille dreiging.
Een lange tocht door een kaal, ijzig landschap, waarin het grootste gevaar uit het eigen hoofd komt: Nooit meer slapen heeft de eenzaamheid die ook de reis van de Discovery kenmerkt. Geen sf, wel een Nederlandse klassieker van Hermans.
2001 laat een onbekende maker de ontwikkeling van de mens een duw geven; De ontdekking van de hemel van Mulisch speelt met een even groots idee, vanuit de hemel gezien. Literairder en menselijker, met vriendschap en liefde in het hart.
Gedeeld: langzaam opbouwend, literair en psychologisch
Een eenzame man met een geheime band met wezens van ver: Simak geeft in Ruimtestation op aarde een warme, kleinschalige versie van wat in 2001 kosmisch en kil is. Een rustige klassieker voor wie de verwondering van Clarke mooi vond.
Gedeeld: langzaam opbouwend, literair en psychologisch
Generaties na een ramp, in een gemeenschap die elke afwijking verbant: Wyndham vraagt net als Clarke hoe de mens zich verder ontwikkelt, maar dan vanuit een kind dat anders is. Toegankelijker en spannender.
Een rechter die naar Groenland reist om een raadselachtige zaak te ontrafelen, in een landschap dat even ijzig en stil is als de ruimte rond de Discovery. Bernlef schrijft een sobere Nederlandse roman met dezelfde koele spanning.